ΕΟΚΑ, ΕΑΜ, Συνωμοσία Πυρήνων Φωτιάς: Τρομοκράτες ή Επαναστάτες;

Του Επ. Χριστοφιλόπουλου
Τι διαχωρίζει μια τρομοκρατική από μια απελευθερωτική οργάνωση; Είναι τρομοκρατική οργάνωση η Hamas, ο ΕΟΚΑ ή οι Πυρήνες της Φωτιάς;  Ήταν τρομοκράτες ο Αλέκος Παναγούλης και ο Τσε Γκεβάρα; Η διάκριση μεταξύ των μαχητών της ελευθερίας και των τρομοκρατών δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται με μια επιφανειακή πρώτη επισκόπηση. Αντιθέτως, μπορούν να υπάρχουν πολλές διαφορετικές απόψεις και προσεγγίσεις, ανάλογα με το ιδεολογικό, θρησκευτικό ή πολιτισμικό υπόβαθρο από το οποίο προέρχεται ο παρατηρητής των γεγονότων.

Παρόμοια δυσκολία παρουσιάζει η, φαινομενικά απλή, προσπάθεια ορισμού της τρομοκρατίας.  Ο  ιστορικός Walter Laquer2 δήλωσε ότι είναι σχεδόν αδύνατο να δοθεί ένας ολοκληρωμένος, πλήρης ορισμός ή έστω να  περιγραφούν ικανοποιητικά τα χαρακτηριστικά της τρομοκρατίας. Στηρίζοντας την άποψη αυτή, οι Schmidt & Youngman3 κατάφεραν, εντυπωσιακά, να καταγράψουν 109 ουσιαστικά διαφορετικούς ορισμούς της τρομοκρατίας, προερχόμενους από ακαδημαϊκούς, κυβερνητικούς αξιωματούχους,  δεξαμενές σκέψης ή άλλους ιδιωτικούς οργανισμούς. Η ανάλυση αυτών των 109 διαφορετικών ορισμών αποκαλύπτει τα χαρακτηριστικά της τρομοκρατίας, όπως είναι αποδεκτά από την πλειοψηφία δηλαδή: 1) τη Χρήση Βίας (εμφανίστηκε στο 83,5% των ορισμών), 2) την ύπαρξη Πολιτικού λόγου (65%), 3) τη χρήση του Φόβου (51% ), 3)τη χρήση Απειλών (47%), 4) τις Ψυχολογικές Επιπτώσεις (41,5%), 5) τη Διάκριση  ανάμεσα στους Στόχους και τα Θύματα (37,5%), 6) την Οργανωμένη Δράση (32%), 7) την Επιχειρησιακή Στρατηγική (30,5%).

Οι περισσότεροι από τους αναλυτές σήμερα θα συμφωνούσαν στην φράση ότι η τρομοκρατία είναι μια μορφή βίας (ή απειλή βίας) που προορίζεται για την επίτευξη ενός ψυχολογικού αποτελέσματος2. Επίσης οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι «η τρομοκρατία είναι η σκόπιμη δημιουργία φόβου με τη χρήση βίας ή την απειλή της χρήσης βίας με στόχο την επίτευξη συγκεκριμένων πολιτικών αλλαγών»4, αποδεχόμενοι σχεδόν ομόφωνα ότι η τρομοκρατία είναι μία μορφή πολιτικής δράσης. Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό στοιχείο είναι αποδεκτό ακόμη και από την Αμερικανική νομοθεσία που περιγράφει την τρομοκρατία ως «πολιτικά υποκινούμενη βία κατά μη στρατιωτικών στόχων.»4

Ομοίως, η διάκριση μεταξύ τρομοκρατών και μαχητών της ελευθερίας μπορεί να εξεταστεί υπό διαφορετικά πρίσματα, καθιστώντας πρακτικά αδύνατο να υπάρξει γενική ομοφωνία. Ο Weinberg2 υπογραμμίζει σαφώς ότι δεν πρέπει να υπάρχει σύγχυση ανάμεσα στους στόχους ενός ένοπλου αγώνα και στην στρατηγική που χρησιμοποιείται για την επίτευξη τους, καθώς η ίδια επιχειρησιακή τακτική χρησιμοποιείται συχνά από επαναστατικές ομάδες κατά τη διάρκεια απελευθερωτικών αγώνων. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, ο διαχωρισμός ανάμεσα στον τρομοκράτη και τον απελευθερωτή, είναι πάντα υποκειμενικός, εξαρτώμενος από την οπτική γωνία θεώρησης3. Από την άλλη μεριά, άλλοι μελετητές, όπως ο Ισραηλινός Ganor3, υποστηρίζουν ότι είναι εφικτός ένας σαφής διαχωρισμός, αν χρησιμοποιήσουμε ως βάσει διάκρισης τις διατάξεις τους διεθνές δικαίου που περιγράφουν τις επιτρεπτές επιχειρησιακές τακτικές κατά τις συμβατικές διακρατικές πολεμικές συγκρούσεις.

Ο Τρομοκράτης είναι πάντα Τρομοκράτης

Ένας σημαντικός αριθμός αναλυτών, καθώς και η συντριπτική πλειοψηφία των Δυτικών κυβερνήσεων  επικεντρώνονται στις επιχειρησιακές μεθόδους που χρησιμοποιούν οι «τρομοκρατικές» ομάδες και συμφωνούν ότι ένας τρομοκράτης είναι πάντα τρομοκράτης ανεξαρτήτως προθέσεων. Ο Ισραηλινός Ganor3, για παράδειγμα, ισχυρίζεται ότι οι ίδιες αρχές (βάσει διεθνούς δικαίου) που διέπουν τις διακρατικές πολεμικές συρράξεις θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν εξετάζουμε τη δράση «επαναστατικών» οργανώσεων. Βάσει αυτής της αρχής, η χρήση σωματικής ή ψυχολογικής βίας εις βάρος μη-στρατιωτικών στόχων είναι μη αποδεκτή, και οποιοσδήποτε ασκεί τέτοιους είδους βία δεν μπορεί παρά να χαρακτηριστεί ως τρομοκράτης. Αυτό που είναι σημαντικό σε αυτήν την προσέγγιση  είναι η διαφοροποίηση μεταξύ των στόχων και των μέσων που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη τους. Οι στόχοι της τρομοκρατίας και του αντάρτικου μπορούν να είναι ίδιοι, αλλά τους διακρίνουν τα μέσα που χρησιμοποιούνται3.

Ομοίως, ο Ιρλανδός ακαδημαϊκός  Martin1 διακρίνει τους τρομοκράτες από τους αντάρτες, σημειώνοντας ότι οι αντάρτες επιτίθενται σε στρατιωτικές μονάδες προκειμένου να ασκήσουν κάποιο είδος ελέγχου σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Ωστόσο παραδέχεται, ότι δεν υπάρχει μία αντικειμενική απάντηση στο ερώτημα, παραδεχόμενος ότι αποτελεί κατά βάσει μια υποκειμενική σημασιολογική άσκηση.

Ο τρομοκράτης μπορεί να είναι ένας μαχητής της ελευθερίας

Από την άλλη μεριά για ένα σημαντικό αριθμό μελετητών (Martin1, Weinberg2, Reveron & Muren4) σημαντικότερο στοιχείο είναι η οπτική γωνία θεώρησης, υπογραμμίζοντας ότι οι δίκαιες επιδιώξεις θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν εν μέρει την χρήση τρομοκρατικών επιχειρησιακών τακτικών. Με αυτή την λογική μπορούμε να αποδεχτούμε ως επαναστάτες, ομάδες που κάνουν χρήση τρομοκρατικών μεθόδων.

Την ίδια θέση φυσικά υποστηρίζουν και όλοι οι ηγέτες «τρομοκρατικών» οργανώσεων, υπογραμμίζοντας ότι η χρήση βίας είναι ο μόνος τρόπος για την επίτευξη των στόχων τους. Ήδη από το 1794, ο Ροβεσπιέρος αναγνώρισε την αναγκαιότητα να χρησιμοποιείται η τρομοκρατία ως εργαλείο ενάντια στους εχθρούς της δημοκρατίας, ενώ ομοίως όλοι οι ηγέτες των ομάδων που χρησιμοποίησαν συστηματικά τρομοκρατικές μεθόδους, όπως ο Γιάσερ Αραφάτ, ο Μάο Τσε Τουνγκ, και ο Οσάμα Μπιν Λάντεν,  δήλωσαν αγωνιστές της ελευθερίας9.

Οι Best & Nocella7, στο βιβλίο τους για το “Μέτωπο Απελευθέρωσης των Ζώων”, υποστηρίζουν την ίδια θέση, εξηγώντας ότι η περιγραφή «τρομοκράτης» έχει χρησιμοποιηθεί για ιστορικά κινήματα αντίστασης που είναι πλέον ευρύτερα αποδεκτά, όπως οι ακτιβιστές (ANC) που αντιστέκονταν στο Απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής, ή το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων στις ΗΠΑ. Ο O’Connor8 και ο Weinberg2 εντυπωσιακά μας υπενθυμίζουν ότι πολλές από τις σημερινές χώρες έχουν καθιερωθεί ή απελευθερωθεί με τη χρήση τρομοκρατικών μεθόδων. Για παράδειγμα, στις περιπτώσεις της Κύπρου (ΕΟΚΑ κατά Βρετανίας), της Ιρλανδίας (IRA κατά Βρετανίας), της Αλγερίας (FLN κατά Γαλλίας), αλλά ακόμα και στην περίπτωση του συνηθισμένου θύματος της τρομοκρατίας Ισραήλ (Irgun κατά Βρετανούς), υπήρξαν τρομοκρατικές οργανώσεις που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον αγώνα για την ανατροπή των αποικιακών κυβερνήσεων.

Σημαντικότατο στοιχείο στην διαμόρφωση της κοινής γνώμης απέναντι σε συγκεκριμένες ενέργειες, φυσικά διαδραματίζουν η γλώσσα που χρησιμοποιούν και η στάση που κρατούν τα ΜΜΕ6, ειδικά καθώς σε αρκετές περιπτώσεις τα ΜΜΕ εξυπηρετούν συγκεκριμένες πολιτικές ιδεολογίες ή πολιτικές κρατών (για παράδειγμα μία ενέργεια της Hezbollah παρουσιάζεται με διαφορετικό τρόπο στα δυτικά μέσα ενημέρωσης σε σχέση με τα ΜΜΕ του Αραβικού κόσμου).

Επαναστάτης ή Τρομοκράτης;

Τελικά, το ερώτημα Επαναστάτης ή Τρομοκράτης αποτελεί μία άλλη διάσταση της συζήτησης ανάμεσα στο jus bello και το jus ad bellum, ή δηλαδή αν ένας ευγενής στόχος μπορεί να δικαιολογήσει τη χρήση τρομοκρατικών πρακτικών.

Σήμερα, το πλαίσιο ορθής διεξαγωγής ενός πολέμου έχει διαμορφωθεί από τα κράτη ώστε να εξυπηρετεί, φυσικά, τις πολιτικές επιδιώξεις τους1, και υπάρχει, ειδικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου, μια αυξανόμενη τάση από τις Δυτικές κυβερνήσεις και ορισμένους αναλυτές να αποσυνδέσουν τις τρομοκρατικές ομάδες  από τους στόχους της δράσης τους. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, ένας μαχητής της ελευθερίας θα πρέπει να σέβεται τους κανόνες του πολέμου (όπως αυτοί περιγράφονται στις διεθνείς συνθήκες), και υπογραμμίζουν περιπτώσεις ειρηνικών μαχητών της ελευθερίας, όπως ο Νέλσον Μαντέλα, ο Μαχάτμα Γκάντι και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ8.

Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι ευρέως αποδεκτή στην επιστημονική κοινότητα ότι το jus ad bellum (δηλ. το δίκαιο των επιδιώξεων) είναι κρίσιμης σημασίας για διάκριση ανάμεσα σε « τρομοκρατικές» ομάδες  και μαχητών της ελευθερίας. Η τρομοκρατία είναι μια παλιά τακτική που χρησιμοποιείται, τόσο από τις κυβερνήσεις, όσο και από τους επαναστάτες, και αποτελεί πάντα μια λογική επιλογή για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων9. Οι επαναστατικές τρομοκρατικές ομάδες αποδέχονται την σκληρότητα της δράσης τους ως αναγκαία για την επίτευξη του υπέρτατου απελευθερωτικού σκοπού, ενώ σε πολλές περιπτώσεις ομάδες που είχαν προηγουμένως χαρακτηριστεί τρομοκρατικές, είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένες και «εξαγνισμένες» π.χ. ΕΟΚΑ (Κύπρος), FLN (Αλγερία), Irgun (Ισραήλ), ANC (Νότια Αφρική) 2.

Πράγματι, ο χαρακτηρισμός «τρομοκράτης» είναι εγγενώς θέμα οπτικής γωνίας. Η μελέτη παλαιότερων τρομοκρατικών ομάδων δείχνει σαφώς ότι η πλειοψηφία του σήμερα μπορεί να είναι η μειοψηφία του αύριο και το αντίστροφο, και ομοίως ο σημερινός τρομοκράτης μπορεί να είναι ο αυριανός απελευθερωτής. Άλλωστε η ιστορία το αποδεικνύει.

Sources

  1. Gus Martin, “Essentials of Terrorism”, 2nd Edition, 2011, SAGE, London
  2. Leonard Weinberg, “Global Terrorism”, 2005, ONEWORLD, Oxford
  3. Boaz Ganor, “Defining Terrorism:is one man’s terrorist another man’s freedom fighter?”, Police Practice and Research, 2002, Vol. 3, No. 4, pp. 287–304
  4. Derek S. Reveron & Jeffrey Stevenson Murer,  “Terrorist or FreedomFighter? Tyrant or Guardian?”, in “Pirates, Terrorists, and Warlords: The History, Influence, and Future of Armed Groups Around the World”; Jeffrey Norwitz (ed); Skyhorse, 2009, pp. 311-322.
  5. Jan Klabbers, ”Rebel with a Cause? Terrorists and Humanitarian Law”,   EJIL, 2003, Vol. 14 No2, pp299-312.
  6. Mohammed el-Nawawy, “Terrorist or Freedom Fighter? The Arab Media Coverage of Terrorism” or “So-Called Terrorism”, Global Media Journal, 2004, Volume 3, Issue 5.
  7. Steven Best and Anthony J. Nocella II, ”Terrorists or Freedom Fighters? Reflections on the liberation of Animals”, 2004, Lantern Books
  8. Tom O’Connor, DEFINITIONS, TYPOLOGIES, AND TYPES OF TERRORISM, [online], http://www.drtomoconnor.com/3400/3400lect01.htm, 15/12/2011.
  9. Arthur H. Garrison, DEFINING TERRORISM: PHILOSOPHY OF THE BOMB, PROPAGANDA BY DEED AND CHANGE THROUGH FEAR AND VIOLENCE, Criminal Justice Studies, Vol. 17, No.3, Sept. 2004, pp.259-279.

*O Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος είναι Διευθυντής Διεθνούς Συνεργασίας στο ΠΡΑΞΗ του Ιδρύματος Τεχνολογία και Έρευνας

πηγή: tvxs.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s